Khai mạc Dự án Tập huấn Nâng cao Năng lực Bảo quản các Bộ sưu tập ảnh

PGS.TS Nguyễn Văn Huy – Giám đốc Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên – đã phát biểu khai mạc Lớp tập huấn “Nâng cao năng lực bảo quản các bộ sưu tập ảnh” trong khuôn khổ dự án hợp tác giữa Bảo tàng Hà Nội và Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ.

BÀI PHÁT BIỂU TẠI PHIÊN KHAI MẠC
Dự án Tập  huấn  Nâng  cao  Năng  lực Bảo quản các  Bộ  sưu  tập ảnh  
(Hà Nội, ngày 15 tháng 10 năm 2025)

Kính  thưa:

• Quý vị  đại  biểu, quý  vị  khách  quý,
• Bà Barbara Rhode – chuyên  gia  đến  từ Bảo tàng  Lịch  sử  Tự  nhiên Hoa Kỳ,
• Các đồng  nghiệp  đến  từ  các  bảo  tàng, trung tâm lưu trữ  quốc  gia,
• Cùng  toàn  thể  các  học  viên  lớp  tập  huấn!

Hôm nay, trong không  khí trang trọng  và  ấm  áp  này, tôi  rất  vinh dự được  thay  mặt Ban Tổ  chức  phát  biểu  khai  mạc  Lớp  tập  huấn  Nâng  cao  Năng  lực Bảo quản các  Bộ  sưu  tập  ảnh – một  hoạt  động  trọng  tâm trong khuôn  khổ dự án hợp  tác  giữa Bảo tàng Hà Nội  và Bảo tàng  Lịch  sử  Tự  nhiên Hoa Kỳ.

Trước  hết, cho  phép  tôi  gửi  lời  chào  mừng  nồng  nhiệt  và  lời  cảm  ơn  chân thành tới  quý  vị  đại  biểu, các  chuyên  gia  và  các  đồng  nghiệp  đã  có  mặt  để  cùng  chúng  tôi  khởi  động  chương  trình  đầy ý nghĩa  này.

Kính  thưa  quý  vị,

Dự án của  chúng ta được  khởi  động  từ  ngày 12 tháng 9 với  giai  đoạn  thứ  nhất: nghiên  cứu, kiểm  kê di sản  ký  ức  và di sản  vật chất, đặc  biệt  là di sản  ảnh  của  các  gia  đình  liệt  sĩ  tại  làng  ảnh Lai Xá.

Trong quá  trình  thực  hiện, nhóm dự án đã  lắng  nghe  câu  chuyện  của 44 gia  đình  liệt  sĩ; kiểm  kê, đánh  giá  từng  bức  ảnh, từng  tư  liệu; trực  tiếp  mang  máy  quét  đến  cộng  đồng  để  số  hóa  ảnh  cho 39 gia  đình; đồng  thời  tổ  chức  các  buổi chia sẻ  kinh  nghiệm  bảo quản ảnh  ngay  tại  địa phương.

Tuy nhiên, những  gì  chúng  tôi  chứng  kiến  đã  để  lại  nhiều  suy  nghĩ  và  trăn  trở.

Lai Xá – một  làng  nghề  nhiếp  ảnh  nổi  tiếng – lại  đang  đứng  trước  nguy  cơ mai một  ký  ức. Ảnh  gia  đình, ảnh  liệt  sĩ  thất  lạc  rất  nhiều. Nhiều  nhà  chỉ  còn  vài  tấm  ảnh  đã  phục  chế. Thậm  chí, có ba gia  đình  mà  chúng  tôi  gặp, nay không  còn  một  tấm  ảnh  thờ  nào, phải  thờ  liệt  sĩ  bằng  Bằng  Tổ  quốc  ghi công.

Chiến  tranh, thiên tai, điều  kiện  sống  khó  khăn  và  môi trường ẩm  thấp  là  những  nguyên  nhân  khách  quan. Nhưng  sâu xa hơn, đó  còn  là  vấn  đề  nhận  thức. Không  ít  người  cho  rằng  khi  ảnh  gốc  hư  hỏng  thì  chỉ  cần  phóng to in lại  hoặc  vẽ  truyền  thần  là  đủ. Họ  không  biết  rằng  chính  tấm  ảnh  gốc  mới  là  vật  chứng  lịch  sử  độc  bản – mang trong mình  ký  ức  và  linh  hồn  của  một  thời  đại, không  gì  có  thể  thay  thế.

Câu  chuyện ở Lai Xá  không  phải  cá  biệt. Đó  là  lời  cảnh  tỉnh  về  sứ  mệnh  của  chúng ta – những  người  làm công tác  bảo  tồn – và  về  mối  liên  hệ  sống  còn  giữa  bảo  tàng  với  cộng  đồng.

Vậy, làm  tốt công tác  bảo  tồn  ảnh trong bảo  tàng  có  thể  hỗ  trợ  cộng  đồng  như  thế  nào?

Thưa  quý  vị, đó  không  phải  là  mối  quan  hệ  một  chiều, mà  là  sự  tương  hỗ hai chiều, tạo  nên  một  hệ  sinh  thái  bền  vững  giữa  bảo  tàng  và  cộng  đồng.

Khi chúng ta xây  dựng  được  năng  lực  bảo  tồn  chuyên  nghiệp, khi  chúng ta thể  hiện  sự  trân  trọng  đối  với di sản, chúng ta sẽ  tạo  dựng  niềm tin. Cộng  đồng  sẽ  chủ  động  tìm  đến, mang  theo  những  bức  ảnh, những  kỷ  vật  quý  giá  nhất  để  nhờ  tư  vấn, bảo quản và  cho  phép  số  hóa.

Đó  là  cơ  hội  vô  giá  để  các  bảo  tàng  và trung tâm lưu trữ  làm  giàu  thêm  kho  tư  liệu  quốc  gia.

Và  ngược  lại, khi  thời  gian  làm  phai  mờ  những  bức  ảnh  gốc trong mỗi  gia  đình, con cháu  họ  vẫn  có  thể  tìm  về  bảo  tàng – như  một “ngôi  nhà an toàn  của  ký  ức” – để  xin  lại  những  bản  sao  kỹ  thuật  số, để  ký  ức  gia  đình  không  bị  đứt  gãy.

Đó  chính  là  vòng  tuần  hoàn  đầy  nhân văn:  
Cộng đồng  làm  giàu di sản  cho  bảo  tàng, và  bảo  tàng  gìn  giữ  ký  ức  bền  vững  cho  cộng  đồng.

Chính  vì  tầm  nhìn  đó, lớp  tập  huấn  hôm nay có ý nghĩa  đặc  biệt  quan  trọng.  
Chúng ta đều  đã  có  nhiều  kinh  nghiệm trong công tác  bảo  tồn  hiện  vật, nhưng  phải  thẳng  thắn  thừa  nhận  rằng  việc  bảo quản chuyên  sâu  đối  với  tư  liệu  ảnh  vẫn  còn  là  lĩnh  vực  tương  đối  mới  và  nhiều  thách  thức.

Vì  vậy, đây  là  cơ  hội  quý  báu  để  chúng ta học  hỏi  kiến  thức  và  kinh  nghiệm  quốc  tế  từ  bà Barbara – chuyên  gia  của Bảo tàng  Lịch  sử  Tự  nhiên Hoa Kỳ – cũng  như  từ  thạc  sĩ Lê Chí Công, người  vừa  hoàn thành khóa tu nghiệp  chuyên  sâu  về  bảo quản ảnh.

Quan trọng  hơn, đây  còn  là  diễn  đàn  để  chúng ta học  hỏi  lẫn  nhau.  
Mỗi đơn  vị  có  những  điều  kiện  khác  nhau  về  ngân  sách, trang thiết  bị  và  nhân  lực. Một  giải  pháp  nhỏ, một  sáng  kiến  tiết  kiệm, hay một  kinh  nghiệm  xử lý ảnh  mốc, chống  ẩm… đều  có  thể  trở thành bài  học  quý  cho  đồng  nghiệp.

Chúng ta không  chỉ  đến  để  học, mà  còn  đến  để chia sẻ  và  cùng  nhau  xây  dựng  một  mạng  lưới tri thức, hỗ  trợ  lẫn  nhau  vì  mục  tiêu  chung: bảo  tồn  ký  ức  cho  các  thế  hệ mai sau.

Nhân  dịp  này, tôi  xin  trân  trọng  cảm  ơn Bảo tàng  Lịch  sử  Tự  nhiên Hoa Kỳ  và  bà Barbara vì  sự  hợp  tác  và  tâm  huyết  dành  cho dự án.  
Xin cảm  ơn  sự  quan  tâm  của  các  cấp  lãnh  đạo  và  sự  tham  gia  nhiệt  tình  của  các  đồng  nghiệp.  
Đặc biệt, xin tri ân 44 gia  đình  liệt  sĩ  tại Lai Xá – những  người  đã tin tưởng  và chia sẻ  với  chúng  tôi  những di sản  vô  giá.

Với  niềm tin đó, tôi tin tưởng  rằng  lớp  tập  huấn  của  chúng ta sẽ thành công tốt  đẹp.

Xin kính  chúc  quý  vị  đại  biểu, các  chuyên  gia  và  toàn  thể  học  viên  sức  khỏe, hạnh  phúc  và  có  những  ngày  làm  việc  hiệu  quả, nhiều  cảm  hứng.

Xin trân  trọng  cảm  ơn!

PGS.TS Nguyễn Văn Huy  
Giám đốc Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên  
Nguyên Giám  đốc Bảo tàng  Dân  tộc  học Việt Nam